III CONGRESO INTERNACIONAL LUSO-GALAICO DE LA HISTORIA DE LA MEDICINA.
Una mirada histórica al saber médico: de la paleopatología a los archivos.
Una mirada histórica al saber médico: de la paleopatología a los archivos
PROGRAMA
A Coruña, do 1 ao 3 de outubro de 2026
Información General / informações gerais Presentación / Apresentação
Tendrá lugar en la Real Academia de Medicina de Galicia (RAMG) en A Coruña / Terá lugar na Real Academia de Medicina da Galiza (RAMG), em A Coruña
Programa General / Programa geral
Jueves 1 de octubre / Quinta-feira, 1 de outubro
09:00 - 09:30 | Apertura e recepción / Abertura e receção
-Entrega de credenciales / Entrega de credenciais
-Entrega de materiales / Entrega de materiais
09:30 - 09:45 | Inauguración / Inauguração
-Palabras de bienvenida de la presidencia del Congreso y autoridades de la RAMG / Discurso de boas-vindas da presidência do Congresso e das autoridades da RAMG
-Introducción al programa del congreso / Introdução ao programa do congresso
09:45 - 10:15 | Orador Principal / Orador Principal
-Prof. Dr. José Paulo Andrade (UP, CINTESIS): “Mudando o mundo da anatomia – a representação anatómica”
10:15 - 11:30 | Sesión de comunicación I: Cuidados y medicina en la Antigüedad y la Edad Media / Sessão de comunicações I: Cuidados e medicina na Antiguidade e na Idade Média
· 10:15 - 10:30 | Nerea López-Díaz (USC-CISPAC, UAB-IEPOA). Asistir, curar y cuidar: saberes, cuidados y prácticas obstétricas en el antiguo Egipto a través de los papiros yatromágicos
· 10:30 - 10:45 | María do Sameiro Barroso (ISHM, UL, UC). As termas como espaço terapêutico e cirúrgico em Bracara Augusta
· 10:45 - 11:00 | María do Sameiro Barroso (ISHM, UL, UC), Amélia Ricon Ferraz (FMUP, CITCEM). Insights into the meaning of the "water hermia" by Aspasia (cth Century CE)
· 11:00 - 11:15 | Natalia Rivas San Román (USC). La mandrágora: veneno, droga y remedio. Una aproximación a sus usos médicos desde las fuentes medievales
· 11:15 - 11:30 | Gala Estévez Rodríguez (USC-Iacobus). Embarazo e parto na Idade Média: práctica médica e relixiosidade feminina
11:30 - 12:00 | Pausa para café / Pausa para o café
12:00 - 13:15 | Sesión de comunicación II: Epidemias, Espacios Asistenciales y Paleopatología / Sessão de comunicações II: Epidemias, Espaços de Assistência e Paleopatologia
· 12:00 - 12:15 | Marta Jato Díaz, Ana Jato Díaz, Bruno Jato Díaz. De la peste negra al Hantavirus: difusión de epidemias a través del mar
· 12:15 - 12:30 | Ana Jato Díaz, Marta Jato Díaz, Bruno Jato Díaz. De la ruina a la memoria: Historia, abandono y recuperación del Hospital Militar de la Isla del Rey en Mahón (1711–Presente)
· 12:30 - 12:45 | Celtia Ansemil-Mariño (USC-CISPAC), Irene Losquiño (URV), Edgard Camarós (USC-CISPAC). Salud, cuidados e identidad a través de los restos humanos de el Era Vikinga
· 12:45 - 13:00 | Ramón López-Gijón (USC, CIAS), Carolina Sobrado (USC-CISPAC), Jesús Simal-Gándara (uVigo), Mario Pereiro-Fernández (USC), Simon Doubleday (USC), Miguel Carrero-Pazos (USC), Edgard Camarós (USC-CISPAC). Primera aproximación a la parasitosis en la Compostela altomedieval (siglos IX-XI d.C.)
· 13:00 - 13:15 | Maia Casna (USC-ECOPAST), Jessica L.A. Palmer (LEI), Sarah A. Schrader (UGent). Periosteal New Bone Formation on the Visceral Surface of Ribs: Evidence for Pediatric Care? Insights from the Post-Medieval Low Countries (14S2-1850 CE)
13:15 - 14:45 | Pausa para comer / Pausa para almoçar
14:45 - 16:30 | Sesión de comunicación III: Paleopatología y Archivos / Sessão de comunicações III: Paleopatologia e Arquivos
· 14:45 - 15:00 | Diéssica Braga-Lotha (CIAS), Ana Margarida Dias da Silva (CHSC), Vítor Matos (CIAS-UÈ). Articulação Entre Evidências Osteológicas e Papeletas Médicas na Reconstrução da História da Saúde: Dois Casos de Estudo da Coleção de Esqueletos Identificados da Universidade de Coimbra, Portugal
· 15:00 - 15:15 | Edgard Camarós (USC-CISPAC), Carolina Sobrado (USC-CISPAC), Ángela Orosa-Queijo (INCIPIT-CSIC, USC), Anxo Rubalcaba (USC-CISPAC), Celtia Ansemil-Mariño (USC-CISPAC), Nerea López-Díaz (USC-CISPAC), Atena Royes (UdC), Ramón López-Gijón (USC, CIAS), Fernando Ponte (RAMG). Conocimiento médico-quirúrgico a través de restos humanos arqueo-históricos de Galicia: contribuciones de la colección de la RAMG a la historia de la medicina
· 15:15 - 15:30 | Cristina Moisão (CHAM). Cirurgiões provenientes do território espanhol exercendo em Portugal na Idade Média
· 15:30 - 15:45 | Amélia Ricon Ferraz (FMUP, CITCEM). The many faces of Garcia de Orta
· 15:45 - 16:00 | Irene Palomo Rodríguez (Smithsonian/UCM), Susana María Ramírez Martín (UCM). El cirujano Domingo García Pérez, premio nacional de bibliografía en 18c7
16:00 – 16:30 | Pausa para café / Pausa para o café
16:30 – 17:30 | Sesión de Comunicaciones IV: Biografías, Historia Social e Institucional / Sessão de comunicações IV: Biografias, História Social e Institucional
· 16:30 - 16:45 | Elena García Cruz (US). Una reffexión crítica de la psiquiatría española a través de fuentes económicas (1Sc4-1S75)
· 16:45 - 17:00 | Carla Garrido de Oliveira (FAUP). Nascidos da Pedra na Idade do Ferro: Espaços, rituais e práticas perinatais na Cultura Castreja
· 17:00 - 17:15 | Álvaro Correa Blanco (USC), Fernando Ponte (RAMG). Los inicios compostelanos de la Real Academia de Medicina de Galicia
· 17:15 - 17:30 | Braulio Pérez Astray (UDC). Médicos rurais e asistencia sanitaria na Costa da Morte (1S55-1SS5): unha aproximación histórica a partir da figura do doutor Manuel Pérez Maroño
17:30 - 19:00 | Cierre del día 1 y pausa previa / Fim do primeiro dia e pausa preparatória
19:00 | Acto Solemne de Ingreso / Cerimónia Solene de Admissão
-Ingreso como académico correspondiente del / Admissão como membro correspondente do Dr. D. Antonio Pérez Pérez con discurso: “La fundación del Real Colegio de Cirugía de la Armada. Reffexiones sobre sus causas y consecuencias en la España peninsular y americana (1728-1855)”.
Viernes, 2 de octubre / Sexta-feira, 2 de outubro
09:00 - 09:30 | Registro / Rexistro
09:30 - 10:00 | Oradora Principal / Oradora Principal
-Dra. Ana Luísa Santos (UC): “Arquivos hospitalares como fonte para a paleopatologia: exemplos de estudos”
10:00 - 11:15 | Sesión de comunicaciones V: Instituciones, Asistencia y Ejercicio Médico / Sessão de comunicações V: Instituições, Assistência e Prática Médica
· 10:00 - 10:15 | Jesús María Saavedra Caballero (SJBSM, CEAPRC). Relación Históricomedica de la imagen de Puerto Rico entre 18c8 y 1S28
· 10:15 - 10:30 | Adolfo Bautista Casasnovas (RAMG), Ramiro Varela Cives (RAMG). El desastre de Halifax ¿Nació aquí la Cirugía Pediátrica?
· 10:30 - 10:45 | Catarina Janeiro (FMUP). Of Monsters and Gods. Anatomy Museum of the Faculty of Medicine, University of Porto
· 10:45 - 11:00 | María Fuente García (USC). ¿Puede la música transformar al ser humano? Del ethos musical griego a la musicoterapia contemporánea
· 11:00 - 11:15 | Álvaro de Castro Palomares (SEHM). Redescubriendo al Prof. Dr. Emilio Zapatero Ballesteros: Una carta, dos balnearios y tres artículos
11:15 - 11:45 | Pausa para café / Pausa para o café 11:45 - 13:15 | Mesa Redonda
-Título: Cuidados y tratamientos: una mirada al pasado evolutivo de la medicina antes de la medicina
-Participan / Participam: Dra. Belén López (UniOvi), Dra. Patxuka de Miguel (UA), Dr. Francisco Etxeberria (UPV), Dra. Carmen Alonso (USAL) y Dr. Edgard Camarós (USC-CISPAC)
Modera: Dra. Ana Luísa Santos (UC)
13:15 - 14:45 | Pausa para comer / Pausa para almoçar
14:45 - 16:30 | Sesión VI: Salud Pública e Historia Institucional / Sessão VI: Saúde Pública e História Institucional
· 14:45 - 15:00 | José Martinez de Oliveira (UBI). Ídolos, héroes, antihéroes y villanos de la medicina portuguesa: partiendo de «Dioses y demonios de la medicina», de Fernando Namora
· 15:00 - 15:15 | Miguel Ángel Sánchez del Río (USC). Colonias escolares de la Cruz Roja de Santiago. Una reorientación pedagógica y sanitaria
· 15:15 - 15:30 | Jaqueline Hasan Brizola (FIOCRUZ). A observação médica a serviço da Coroa. Uma análise do livro “Resultado das Observações feitas no Hospital Real de Lisboa da Inoculação das Bexigas nos Annos de 17Sc, 17S7 e 17S8”
· 15:30 – 15:45 | Diego Conde Gómez (RACVE-ACVG, HISTAGRA, USC), Fernando Ponte (RAMG). Aportación de la profesión veterinaria en la lucha contra la viruela en España (1851-1S03)
· 15:45 – 16:00 | Eduardo Fonseca Capdevila (CHUAC). La Lucha Antivenérea Nacional en A Coruña
· 16:00 – 16:15 | Fernando Domínguez Freire (CHUVI, RAMCA, RAMG). Ramón Otero Pedrayo en los congresos de la Sociedad Española de Historia de la Medicina
· 16:15 – 16:30 | Daniel Peñín-Agra (US). Dos modelos, un mismo fin: Estrategias financieras y supervivencia asistencial en la beneficencia galaico-lusitana (1880-1S20)
· 16:30 – 16:45 | Joaquina Tavares. História da Evolução da Ecografia Obstétrica
16:45 | Clausura del Congreso y presentación del IV Congreso Luso Galaico de Historia de la Medicina / Encerramento do Congresso e apresentação do IV Congresso Luso-Galego de História da Medicina
Sábado, 3 de octubre / Sábado, 3 de outubro
10:00 - 13:00 | Actividad cultural / Atividade cultural
-Visita al Museo Histórico Militar de A Coruña / Visita ao Museu Histórico Militar da Coruña.
-Acto de recreación histórica de prácticas quirúrgico-médicas del grupo Kheironides / Recriação histórica das práticas cirúrgicas e médicas do grupo Kheironides.
Representación del grupo Kheironides en La Olmeda (Castilla y León) / Apresentação do grupo Kheironides em La Olmeda (Castela e Leão)
13:00 | Fin del Congreso / Fim do Congresso
Listado de Pósteres / Lista de cartazes
-Miguel Ángel Sánchez del Río (USC). Escuela y Damas enfermeras de la Cruz Roja Compostelana (1S17-1S20)
-Alessia Larini (UV). Las condiciones de salud de los marineros de la Regia Marina destinados a Piombino en los años 1S41-1S43
-Maria Laranjo (CIAS), Cláudia Umbelino (CIAS, ICArEHB), Vítor Matos (CIAS, DBIO/LAB-UÉ). Entre arquivos hospitalares e evidências ósseas: um estudo sobre escoliose estrutural e cuidados assistenciais na Coleção de Esqueletos Identificados da Universidade de Coimbra, Portugal (séculos XIX-XX)
-Maria Laranjo (CIAS), Vítor Matos (CIA, DBIO/LAB-UÉ), Carina Marques (UTRGV). Cruzamento de Fontes Biológicas e Arquivísticas: Desafios do Diagnóstico Retrospetivo em Coimbra no início do Século XX
-Antonio José Sánchez Casado (UGR), Inmaculada Alemán Aguilera (UGR), · Ángel Rubio Salvador (CIAS). Sífilis y tuberculosis en la Edad Moderna: evidencias paleopatológicas en una población histórica de Valdepeñas, Ciudad Real (siglos XVI-XVIII)
CAST.
Mas información en el archivo PDF, adjunto